دانشجوی علوم قرآنی هستم. تصمیم دارم با درج نگاشته هایم، فرصتی برای نقد و بررسی و اصلاح اندیشه هافراهم آید. باسپاس .

 
گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی
نویسنده :
تاریخ : شنبه 19 اردیبهشت 1394

بسمه تعالی

امام علی(علیه السلام): بر شما باد بگفتارهاى سنجیده با خرد نه بهر چه روایت شود، همت کم‏خردان جمع روایات است و همت دانشمندان درایت‏ و فهم، هم را دیدار کنید و حدیث را یادآور شوید و اگر نکنید کهنه شود و از دست برود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه ، ج2، ص29)

 

گزارشی از چند کتاب لغت

اخیرا در یکی از مراجعات به کتابخانه دانشکده علوم قرائت تهران از 11 کتاب فرهنگ لغت، واژه عجز مورد بازدید واقع شد که ماحصل هریک به همراه شرح مختصری از شیوه نگارش آنها در ادامه می آید:

1-    العین

مولف: ابوعبدالرحمن خلیل بن احمد فراهیدی(100- 175 هن)

خلیل در العین روش جدیدی را که تا آن زمان در میان عرب متداول نبود ابداع و لغات را براساس آن دسته بندی نمود. خلیل در جمع واژگان بر دو اصل تکیه داشت؛ یکی مخارج حروف و دیگری طبقه بندی واژگان بر پایه محاسبات ریاضی است.

ابن کیسان از مردی از خلیل نقل می کند : به همزه از این جهت آغاز نکردم که در آن نقص و تغییر و حذف رخ می­دهد و با الف شروع نکردم چون در آغاز کلمه نیاید و در اسم و فعل و حرف جز زاید و یا مبدل نیست، و با هاء نیز شروع نکردم چون مهموسه­ی خفیه است و برایش صدایی نیست. پس به جایگاه دوم آمدم که در ان عین و حاء بود و عین را از حاء آشکارتر دیدم و به آن شروع کردم تا در تالیف نیکوتر باشد.

خلیل حروف الفبا را بر اساس ترتیب تصاعدی مخرج آن­ها دسته بندی نموده است، به این صورت که از پایین ترین مخرج که حلق است شروع و به نزدیک ترین ان به لب پایان می دهد. زبان شناسان این دسته بندی را روش الفبایی-آوایی نامیده اند که بصورت زیر است:

ا) ع،ح،ه،خ،غ «حروف حلقی»

2) ق،ک «حروف لهَوی»

3) ج، ش،ض «حروف شجری»

4)ص،س،ز «حروف اَسَلی»

5)ط،د،ت «حروف نطعی»

6)ظ،ذ،ث «حروف لثوی»

7)ر،ل،ن «حروف ذولقی»

8)ف،ب،م «حروف شفوی»

9)و،ا،ی،همزه «حروف جوفی»

خلیل مخارج را بر اساس مخرج در چهار گروه دسته بندی کرد: حلقی(1)، زبانی(2-7)، لبی(8)، هوایی(9)

در کتاب العین به 653 آیه قرآن و 428 مرود از احادیث در توضیح معنای واژه ها استشهاد کرده است.

عجز: أعجزنی فلان اذا عجزت عن طلبه و إدراکه. والعجزُ نقیض الحزم. و عَجَزَ یَعجِزُ عجزا فهو عاجزً ضعیف. قال الأعشی: فذاک و لم یُعجِز من الموت ربَّه.

2-     مقاییس اللغه

مولف: ابی الحسین احمد بن فارس زکریا متوفی 395 ه)

او واژگان را از کتاب همزه آغاز و به کتاب یاء پایان می دهد. آن گاه هرکتاب را به سه باب  ثنائی و رباعی مضاعف، باب ثلاثی اصلی و باب کلمات بیشتر از سه حرف اصلی تقسیم نموده است. حرف دوم را هم بر اساس حروف الفبا شروع کرده است. و ذیل واژه عجز آن چنین آمده:

عجز: العین و الجیم و الزاء اصلانِ صحیحان، یدلُّ احدهما علی الضعف، والاخر علی مؤخَّرالشیء.

3-     الصحاح

مولف: ابونصر اسماعیل بن الحماد الجوهری. تاریخ وفات او دقیقا مشخص نیست.از لغویان قرن چهارم محسوب می شود.

نام اصلی این کتاب «تاج اللغه و صحاح العربیه» و معروف به صحاح است.

بر اساس حرف آخر کلمات و با ترتیب الفبایی تالیف شده. باب را برای حرف آخر و فصل را برای حرف اول برگزید. در باب زا فصل العین چنین آمده است:

والعَجزُ: الضعف. تقول: عَجَزتُ عن کذا.

والاعجازهُ : ما تُعظَّمُ به المرأهُ عجیزتَها.

4-     المفردات فی الفاظ القرآن

مولف: حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (502-425 هجری)

در مقدمه چنین آمده است: نخستین علمی که برای درک و فهم قرآن نیاز داریم و لازم است مورد توجه قرار گیرد، تحقیق در الفاظ مفرد و واژگان قران است.

این کتاب براساس ریشه کلمات قرآن و با ترتیب الفبایی تالیف شده است.

إعجاز: عاجز و ناتوان کردن

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12» ،  وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِی الْکَافِرِینَ«توبه2»، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53»،  إِنَّهُمْ لَا یعْجِزُونَ«انفال59»

5-     مجمع البحرین و مطلع النیرین فی غریب الحدیث و القرآن الشریفین

مولف: فخرالدین بن محمد طریحی ( م 1085)

این کتاب بر اساس ریشه لغات روایی شیعه و با ترتیب الفبایی تالیف شده است. در صفحه 124 چنین آمده"

عجز: ( و ما انتم بمعجزین) [29/22]

الإعجاز : أن یأتی الانسان بشیءٍ یعجزُ خصمه و یقصرُ دونه.

6-     لسان العرب

مولف: ابی الفضل جمال الدین محمدبن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (م. 711ق)

وی در مقدمه لسان العرب، شرافت زبان عربی را به جهت نزول قرآن می داند.

روش ابن منظور در لسان به این صورت است که، حروف زائد واژگان را حذف و حروف اصلی محذوف و عله را اصل خود بازگردانده و شکل مفرد، مذکر و غیر مصغر واژگان را مبنای کار خود قرار داده است. نزدیک به هشتادهزار واژه در آن گرد امده است. در لسان به حدود پنج هزار آیه و بیش از هفت هزار حدیث استشهاد نموده است.

این کتاب بر اساس الفبای حرف آخر کلمات نگاشته شده و دارای 28 باب به تعدا حروف الفبا است. در مجلد الخامس در فصل العین المهمله ذیل عجز چنین آمده است:

عجز: العَجزُ: نقیض الحَزم، عَجَزَ عن الأمر یَعجِزُ و عَجِزَ عجزاً فیهما؛

7-     قاموس قرآن

مولف: سیدعلی اکبر قرشی(1307ش)

این کتاب براساس کلمات قرآن و ترتیب حروف الفبا تالیف شده است.

اعجاز: یعنی عاجز کردن (وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12»)، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53» شما عاجز کننده­ی خدا نیستید و از اراده و فعل او جلوگیری نتوانید کرد.

8-     تاج العروس من جواهرالقاموس

مولف: السید محمد مرتضی بن محمد الحسینی الزبیدی ( متوفی 1205ق )

همان گونه که از نام کتاب«تاج العروس من جواهر القاموس» پیدا استف این کتاب در شرح «قاموس المحیط»فیروز آبادی نوشته شده است. نزدیک 120 هزار لغت در تاج العروس گردآوری شده است.

 بر اساس حرف آخر ریشه کلمه تالیف شده مثلا واژه عجز در باب زا، فصل العین قرار گرفته است. در جلد 15-16 و جزء خامس عشر ذیل کلمه عجز چنین آمده است؛

عجز: (العجز، مثلثه)، العجز ( کَندُس و کَتِف)، خمس لغات، والضم لُغتان فی العَجزُ بمعنی( مؤخَّر الشیءِ، أی آخِره)

9-     التحقیق

مولف: حسن المصطفوی

این کتاب بر اساس ریشه کلمات و ترتیب الفبا تالیف شده است.

عجز: أصلان صحیحان یدلّ احدهما علی الضعف، و الاخر علی مؤخّر الشیء

10-  الفروق فی اللغه

مولف: ابوهلال عسکری( متوفی 395 ه)

در جلد اول صفحه 277 د رتفاوت میان عجز و منع چنین آمده:

تفاوت میان عجز و منع آنست که عجز، مضادّ قدرت است همچون تضاد ناسازگاریها.

عجز به متعلق قدرت وابستگی دارد، البته بطور عکس، در صورتی که منع آن چیزی است که به خطر آن قدرتمند ، از انجام فعل متعذر است. منع با عجز رابطه ای ندارد.

11-  النهایه فی غریب الحدیث و الاثر

مولف:  ابن الاثیر( 544- 606 ه)

بر اساس الفبای حرف آخر کلمه و بعد کلمه دوم ، در باب العین مع الجیم ذیل واژه عجز چنین آمده است:

(عجز) فیه «لاتدبّروا أاعجازَ اُمورٍ قد وَلَّت صدورها»

الاعجازُ جمع عَجزٍ و هو مؤخر الشیء یریدُ بها اواخِرَ الامور، و صدورها أوائلها، یحرِّض علی تدبُّر عواقِب الامور قبل الدخول فیها، و لا تُتبَع عند تَوَلّیها و فواتِها.

 

رحیم زاده

 




::
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
123Movies یکشنبه 6 آبان 1397 06:29 ق.ظ
Remarkable issues here. I'm very happy to peer your
post. Thanbk you so much and I am looking ahead to contact you.
Will you please drop mme a e-mail?
konto bankowe ranking پنجشنبه 3 آبان 1397 09:08 ق.ظ
Amazing blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere?
A design like yours with a few simple tweeks would really make my
blog shine. Please let me know where you got your design. Appreciate it
czy można Mieć dwa konta firmowe پنجشنبه 3 آبان 1397 07:50 ق.ظ
It's a pity you don't have a donate button! I'd without a doubt donate to this outstanding blog!

I suppose for now i'll settle for bookmarking and adding
your RSS feed to my Google account. I look forward to new updates and will share this blog with my Facebook group.
Chat soon!
karty Kredytowe ranking پنجشنبه 3 آبان 1397 04:30 ق.ظ
Hi, I think your website might be having browser compatibility issues.

When I look at your website in Chrome, it looks fine but
when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.
I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, very good blog!
programy partnerskie jak zacząć پنجشنبه 3 آبان 1397 03:13 ق.ظ
Stunning story there. What occurred after? Thanks!
konto bankowe przez internet پنجشنبه 3 آبان 1397 01:11 ق.ظ
At this time I am going away to do my breakfast,
later than having my breakfast coming again to read additional news.
darmowe konto bankowe dla młodych چهارشنبه 2 آبان 1397 05:26 ق.ظ
Outstanding story there. What happened after? Thanks!
Coconut Oil Benefits شنبه 28 مهر 1397 06:19 ق.ظ
I have read so many posts concerning the blogger lovers but this piece of
writing is really a fastidious article, keep it up.
Health Benefits of Coconut Oil شنبه 28 مهر 1397 03:12 ق.ظ
I have read some excellent stuff here. Certainly worth bookmarking for revisiting.

I wonder how much attempt you set to create
such a magnificent informative site.
Health Benefits of Coconut Oil شنبه 28 مهر 1397 12:48 ق.ظ
Hmm it seems like your blog ate my first comment (it was super long) so I guess I'll just sum it up what I submitted and say, I'm thoroughly enjoying your blog.
I as well am an aspiring blog writer but I'm still new to
the whole thing. Do you have any helpful hints for inexperienced blog writers?
I'd certainly appreciate it.
natural health products affiliate programs پنجشنبه 26 مهر 1397 11:48 ق.ظ
Wonderful post but I was wondering if you could write a litte more on this
subject? I'd be very thankful if you could elaborate a little bit more.
Cheers!
health affiliate marketing programs پنجشنبه 26 مهر 1397 11:37 ق.ظ
At this moment I am going away to do my breakfast, after having
my breakfast coming again to read additional news.
VâNdalos چهارشنبه 25 مهر 1397 04:49 ب.ظ
Hello there, just became aware of your blog through Google,
and found that it's really informative. I'm going to watch out
for brussels. I will be grateful if you continue this in future.

Numerous people will be benefited from your writing.
Cheers!
hair loss pills for men چهارشنبه 25 مهر 1397 08:37 ق.ظ
Quality articles or reviews is the key to attract the people to pay a quick
visit the site, that's what this web page is providing.
anti hair Loss pills چهارشنبه 25 مهر 1397 03:45 ق.ظ
Its like you read my mind! You appear to know a lot about this, like you wrote the book in it or
something. I think that you can do with a few pics to drive
the message home a little bit, but other than that, this
is fantastic blog. A fantastic read. I'll definitely be back.
best health affiliate programs سه شنبه 24 مهر 1397 04:58 ق.ظ
I blog quite often and I really appreciate your content.
This great article has truly peaked my interest. I will bookmark
your blog and keep checking for new information about
once per week. I opted in for your RSS feed as well.
natural health products affiliate programs سه شنبه 24 مهر 1397 03:11 ق.ظ
Thanks for any other informative site. Where else could I get that
type of information written in such an ideal manner?

I've a challenge that I am just now working on, and I've been on the glance out for
such info.
milf دوشنبه 23 مهر 1397 05:42 ب.ظ
This iss very interesting, You are a very skilleed blogger.
I have joined yur feed and look forward tto seeking more of your fantastic
post. Also,I have shared your website in my social networks!
connor یکشنبه 22 مهر 1397 05:56 ب.ظ
Good article! We will be linking to this particularly
great post on our website. Keep up the good writing.
Entertainment جمعه 20 مهر 1397 06:48 ب.ظ
An impresive share! I have just forwarded this onto
a colleague who was doing a little research on this.
And he actually bought me breakfast simply because I djscovered
it for him... lol. So allow me to reword this....

Thanks for the meal!! But yeah, thanks for spending
the time to talk about this topic here on your internet site.
minecraft free download 2018 پنجشنبه 19 مهر 1397 03:42 ب.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally,
it seems as though you relied on the video to make your
point. You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos
to your weblog when you could be giving us something informative to
read?
minecraft free download 2018 سه شنبه 17 مهر 1397 08:52 ب.ظ
I have read so many content on the topic of the blogger
lovers however this paragraph is genuinely a pleasant paragraph,
keep it up.
nike air max دوشنبه 16 مهر 1397 04:53 ب.ظ
I simply wished to say thanks once more. I do not know the things I would have created in the absence of the ideas discussed by you over that field. It has been an absolute frightening setting in my view, nevertheless being able to view a new professional tactic you dealt with it took me to leap for gladness. Now i'm happier for this support and in addition hope you comprehend what an amazing job you happen to be accomplishing instructing many others via a blog. Most likely you haven't met all of us.
minecraft یکشنبه 15 مهر 1397 09:36 ب.ظ
I am really enjoying the theme/design of your web site.
Do you ever run into any web browser compatibility issues?
A number of my blog audience have complained about my site not working correctly in Explorer but looks great in Opera.

Do you have any recommendations to help fix this problem?
minecraft یکشنبه 15 مهر 1397 08:09 ب.ظ
Hello colleagues, its enormous post on the topic of teachingand entirely defined, keep it up all the time.
minecraft جمعه 13 مهر 1397 08:43 ب.ظ
Hi there! I just wanted to ask if you ever have any
problems with hackers? My last blog (wordpress) was hacked
and I ended up losing several weeks of hard work due
to no backup. Do you have any solutions to protect
against hackers?
abnehmpillen test چهارشنبه 11 مهر 1397 03:29 ب.ظ
Having read this I believed it was very informative.
I appreciate you taking the time and energy to put this article together.
I once again find myself spending way too much time both reading and posting
comments. But so what, it was still worth it!
abnehmen mit tabletten erfahrungen چهارشنبه 11 مهر 1397 03:17 ب.ظ
Howdy this is kind of of off topic but I was wanting to know
if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code
with HTML. I'm starting a blog soon but have no coding experience so I wanted to get guidance from someone
with experience. Any help would be enormously appreciated!
abnehmpillen چهارشنبه 11 مهر 1397 02:50 ب.ظ
Today, I went to the beach front with my children. I found a sea shell and gave it to my
4 year old daughter and said "You can hear the ocean if you put this to your ear."
She put the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear.
She never wants to go back! LoL I know this is completely off topic but I had to tell someone!
Welche abnehmpillen Helfen چهارشنبه 11 مهر 1397 02:04 ب.ظ
Pretty! This was a really wonderful post. Thanks for providing
these details.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 31 تا 60
 
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :