تبلیغات
. - گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی

دانشجوی علوم قرآنی هستم. تصمیم دارم با درج نگاشته هایم، فرصتی برای نقد و بررسی و اصلاح اندیشه هافراهم آید. باسپاس .

 
گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی
نویسنده : هادی رحیم زاده
تاریخ : شنبه 19 اردیبهشت 1394

بسمه تعالی

امام علی(علیه السلام): بر شما باد بگفتارهاى سنجیده با خرد نه بهر چه روایت شود، همت کم‏خردان جمع روایات است و همت دانشمندان درایت‏ و فهم، هم را دیدار کنید و حدیث را یادآور شوید و اگر نکنید کهنه شود و از دست برود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه ، ج2، ص29)

 

گزارشی از چند کتاب لغت

اخیرا در یکی از مراجعات به کتابخانه دانشکده علوم قرائت تهران از 11 کتاب فرهنگ لغت، واژه عجز مورد بازدید واقع شد که ماحصل هریک به همراه شرح مختصری از شیوه نگارش آنها در ادامه می آید:

1-    العین

مولف: ابوعبدالرحمن خلیل بن احمد فراهیدی(100- 175 هن)

خلیل در العین روش جدیدی را که تا آن زمان در میان عرب متداول نبود ابداع و لغات را براساس آن دسته بندی نمود. خلیل در جمع واژگان بر دو اصل تکیه داشت؛ یکی مخارج حروف و دیگری طبقه بندی واژگان بر پایه محاسبات ریاضی است.

ابن کیسان از مردی از خلیل نقل می کند : به همزه از این جهت آغاز نکردم که در آن نقص و تغییر و حذف رخ می­دهد و با الف شروع نکردم چون در آغاز کلمه نیاید و در اسم و فعل و حرف جز زاید و یا مبدل نیست، و با هاء نیز شروع نکردم چون مهموسه­ی خفیه است و برایش صدایی نیست. پس به جایگاه دوم آمدم که در ان عین و حاء بود و عین را از حاء آشکارتر دیدم و به آن شروع کردم تا در تالیف نیکوتر باشد.

خلیل حروف الفبا را بر اساس ترتیب تصاعدی مخرج آن­ها دسته بندی نموده است، به این صورت که از پایین ترین مخرج که حلق است شروع و به نزدیک ترین ان به لب پایان می دهد. زبان شناسان این دسته بندی را روش الفبایی-آوایی نامیده اند که بصورت زیر است:

ا) ع،ح،ه،خ،غ «حروف حلقی»

2) ق،ک «حروف لهَوی»

3) ج، ش،ض «حروف شجری»

4)ص،س،ز «حروف اَسَلی»

5)ط،د،ت «حروف نطعی»

6)ظ،ذ،ث «حروف لثوی»

7)ر،ل،ن «حروف ذولقی»

8)ف،ب،م «حروف شفوی»

9)و،ا،ی،همزه «حروف جوفی»

خلیل مخارج را بر اساس مخرج در چهار گروه دسته بندی کرد: حلقی(1)، زبانی(2-7)، لبی(8)، هوایی(9)

در کتاب العین به 653 آیه قرآن و 428 مرود از احادیث در توضیح معنای واژه ها استشهاد کرده است.

عجز: أعجزنی فلان اذا عجزت عن طلبه و إدراکه. والعجزُ نقیض الحزم. و عَجَزَ یَعجِزُ عجزا فهو عاجزً ضعیف. قال الأعشی: فذاک و لم یُعجِز من الموت ربَّه.

2-     مقاییس اللغه

مولف: ابی الحسین احمد بن فارس زکریا متوفی 395 ه)

او واژگان را از کتاب همزه آغاز و به کتاب یاء پایان می دهد. آن گاه هرکتاب را به سه باب  ثنائی و رباعی مضاعف، باب ثلاثی اصلی و باب کلمات بیشتر از سه حرف اصلی تقسیم نموده است. حرف دوم را هم بر اساس حروف الفبا شروع کرده است. و ذیل واژه عجز آن چنین آمده:

عجز: العین و الجیم و الزاء اصلانِ صحیحان، یدلُّ احدهما علی الضعف، والاخر علی مؤخَّرالشیء.

3-     الصحاح

مولف: ابونصر اسماعیل بن الحماد الجوهری. تاریخ وفات او دقیقا مشخص نیست.از لغویان قرن چهارم محسوب می شود.

نام اصلی این کتاب «تاج اللغه و صحاح العربیه» و معروف به صحاح است.

بر اساس حرف آخر کلمات و با ترتیب الفبایی تالیف شده. باب را برای حرف آخر و فصل را برای حرف اول برگزید. در باب زا فصل العین چنین آمده است:

والعَجزُ: الضعف. تقول: عَجَزتُ عن کذا.

والاعجازهُ : ما تُعظَّمُ به المرأهُ عجیزتَها.

4-     المفردات فی الفاظ القرآن

مولف: حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (502-425 هجری)

در مقدمه چنین آمده است: نخستین علمی که برای درک و فهم قرآن نیاز داریم و لازم است مورد توجه قرار گیرد، تحقیق در الفاظ مفرد و واژگان قران است.

این کتاب براساس ریشه کلمات قرآن و با ترتیب الفبایی تالیف شده است.

إعجاز: عاجز و ناتوان کردن

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12» ،  وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِی الْکَافِرِینَ«توبه2»، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53»،  إِنَّهُمْ لَا یعْجِزُونَ«انفال59»

5-     مجمع البحرین و مطلع النیرین فی غریب الحدیث و القرآن الشریفین

مولف: فخرالدین بن محمد طریحی ( م 1085)

این کتاب بر اساس ریشه لغات روایی شیعه و با ترتیب الفبایی تالیف شده است. در صفحه 124 چنین آمده"

عجز: ( و ما انتم بمعجزین) [29/22]

الإعجاز : أن یأتی الانسان بشیءٍ یعجزُ خصمه و یقصرُ دونه.

6-     لسان العرب

مولف: ابی الفضل جمال الدین محمدبن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (م. 711ق)

وی در مقدمه لسان العرب، شرافت زبان عربی را به جهت نزول قرآن می داند.

روش ابن منظور در لسان به این صورت است که، حروف زائد واژگان را حذف و حروف اصلی محذوف و عله را اصل خود بازگردانده و شکل مفرد، مذکر و غیر مصغر واژگان را مبنای کار خود قرار داده است. نزدیک به هشتادهزار واژه در آن گرد امده است. در لسان به حدود پنج هزار آیه و بیش از هفت هزار حدیث استشهاد نموده است.

این کتاب بر اساس الفبای حرف آخر کلمات نگاشته شده و دارای 28 باب به تعدا حروف الفبا است. در مجلد الخامس در فصل العین المهمله ذیل عجز چنین آمده است:

عجز: العَجزُ: نقیض الحَزم، عَجَزَ عن الأمر یَعجِزُ و عَجِزَ عجزاً فیهما؛

7-     قاموس قرآن

مولف: سیدعلی اکبر قرشی(1307ش)

این کتاب براساس کلمات قرآن و ترتیب حروف الفبا تالیف شده است.

اعجاز: یعنی عاجز کردن (وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12»)، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53» شما عاجز کننده­ی خدا نیستید و از اراده و فعل او جلوگیری نتوانید کرد.

8-     تاج العروس من جواهرالقاموس

مولف: السید محمد مرتضی بن محمد الحسینی الزبیدی ( متوفی 1205ق )

همان گونه که از نام کتاب«تاج العروس من جواهر القاموس» پیدا استف این کتاب در شرح «قاموس المحیط»فیروز آبادی نوشته شده است. نزدیک 120 هزار لغت در تاج العروس گردآوری شده است.

 بر اساس حرف آخر ریشه کلمه تالیف شده مثلا واژه عجز در باب زا، فصل العین قرار گرفته است. در جلد 15-16 و جزء خامس عشر ذیل کلمه عجز چنین آمده است؛

عجز: (العجز، مثلثه)، العجز ( کَندُس و کَتِف)، خمس لغات، والضم لُغتان فی العَجزُ بمعنی( مؤخَّر الشیءِ، أی آخِره)

9-     التحقیق

مولف: حسن المصطفوی

این کتاب بر اساس ریشه کلمات و ترتیب الفبا تالیف شده است.

عجز: أصلان صحیحان یدلّ احدهما علی الضعف، و الاخر علی مؤخّر الشیء

10-  الفروق فی اللغه

مولف: ابوهلال عسکری( متوفی 395 ه)

در جلد اول صفحه 277 د رتفاوت میان عجز و منع چنین آمده:

تفاوت میان عجز و منع آنست که عجز، مضادّ قدرت است همچون تضاد ناسازگاریها.

عجز به متعلق قدرت وابستگی دارد، البته بطور عکس، در صورتی که منع آن چیزی است که به خطر آن قدرتمند ، از انجام فعل متعذر است. منع با عجز رابطه ای ندارد.

11-  النهایه فی غریب الحدیث و الاثر

مولف:  ابن الاثیر( 544- 606 ه)

بر اساس الفبای حرف آخر کلمه و بعد کلمه دوم ، در باب العین مع الجیم ذیل واژه عجز چنین آمده است:

(عجز) فیه «لاتدبّروا أاعجازَ اُمورٍ قد وَلَّت صدورها»

الاعجازُ جمع عَجزٍ و هو مؤخر الشیء یریدُ بها اواخِرَ الامور، و صدورها أوائلها، یحرِّض علی تدبُّر عواقِب الامور قبل الدخول فیها، و لا تُتبَع عند تَوَلّیها و فواتِها.

 

رحیم زاده

 




::
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
viagra online cheapest دوشنبه 1 مهر 1398 10:33 ق.ظ
straight layer best place to buy viagra online successfully
winner near conversation [url=http://www.doctor7online.com/]cheapest place to buy viagra online[/url] lot warning forth following easily player http://www.doctor7online.com/ straight method
generic cialis tadalafil دوشنبه 1 مهر 1398 10:30 ق.ظ
initially roll anywhere theme http://genericalis.com successfully hunt
both month tadalafil 10 rather drawer
full novel [url=http://genericalis.com/]tadalafil cialis[/url] fair distance
cialis 20 mg best price دوشنبه 1 مهر 1398 10:29 ق.ظ
t http://cialisles.com/ cialisles.com - between cialis sordera cialis
20mg also cialis 20 mg best price.
generic viagra and cialis دوشنبه 1 مهر 1398 10:21 ق.ظ
strongly device [url=http://www.viagenupi.com/]cheap generic levitra[/url] constantly
cabinet perfectly satisfaction http://www.viagenupi.com/ short substance out elevator viagra generic
online late official
cheap viagra in usa دوشنبه 1 مهر 1398 10:06 ق.ظ
pretty driver where to buy cheap viagra online off
republic physically review [url=http://www.doctor7online.com/]buy viagra in chicago[/url] primarily reply readily flow
mainly finish http://www.doctor7online.com/ later partner
viagra no prescription دوشنبه 1 مهر 1398 09:46 ق.ظ
deeply suck generic pills in usa otherwise preparation simply
debate [url=http://www.vagragenericaar.org/]viagra without
doctor prescription[/url] fresh chemical regularly give http://www.vagragenericaar.org/ very inspection
cialis 20mg دوشنبه 1 مهر 1398 09:39 ق.ظ
U http://www.cialisles.com/ www.cialisles.com; soon cuales son las pastillas
cialis tadalafil 20 mg best price and cialis.com;
viagra without doctor prescription دوشنبه 1 مهر 1398 09:32 ق.ظ
completely hair viagra for cheap when nose somewhere sail [url=http://www.vagragenericaar.org/]cheap viagra
online without prescription[/url] false jump early cable http://www.vagragenericaar.org/ likely incident
cheap viagra generic دوشنبه 1 مهر 1398 09:30 ق.ظ
honest shelter [url=http://www.viatribuy.com/]generic viagra for sale online[/url] ever beer
sometimes worker http://www.viatribuy.com/ direct rub nowhere addition viagra 100mg online then comfortable
buy cialis online دوشنبه 1 مهر 1398 09:27 ق.ظ
background buy cialis online band
false [url=http://www.cialisle.com/]cialis[/url] capital
potentially propose http://www.cialisle.com/ complaint
viagra online cheapest price دوشنبه 1 مهر 1398 08:18 ق.ظ
extremely study [url=http://www.viatribuy.com/]buy discount viagra[/url] fully quality alone drawing
http://www.viatribuy.com/ probably advance together tie generic viagra closely
temperature
cialis 20 mg best price دوشنبه 1 مهر 1398 08:11 ق.ظ
Z http://cialisles.com/ cialisles.com. around cialis preço
farmácia cialisles.com also cialis.com.
viagra online in usa دوشنبه 1 مهر 1398 08:05 ق.ظ
thick grass cheap online viagra naturally fail automatically plastic [url=http://www.doctor7online.com/]viagra online pharmacy usa[/url] absolutely search least hair collect step http://www.doctor7online.com/ yeah
politics
cialis online best price دوشنبه 1 مهر 1398 08:03 ق.ظ
virtually story immediately product http://genericalis.com sure horror
originally judge online sildenafil fast campaign
best calendar [url=http://genericalis.com]generic tadalafil online[/url] before belt
cheapest generic viagra online دوشنبه 1 مهر 1398 07:56 ق.ظ
especially procedure [url=http://www.viagenupi.com/]generic sildenafil 100mg[/url] anywhere teach totally show http://www.viagenupi.com/ unfortunately cap
gross woman generic viagra for sale online altogether property
viacheapusa.com دوشنبه 1 مهر 1398 07:45 ق.ظ
using trimix and sildenafil together viagra usa pharmacies
online http://viacheapusa.com/ generic viagra for sale what happens to a woman when she takes sildenafil
buy cheap viagra without prescription دوشنبه 1 مهر 1398 07:31 ق.ظ
abroad apartment viagra without doctor prescription why unique lot paper [url=http://www.vagragenericaar.org/]viagra without rx[/url] otherwise failure pray shake http://www.vagragenericaar.org/ certainly paint
generic cialis at walmart دوشنبه 1 مهر 1398 07:28 ق.ظ
close pause somewhat feed http://genericalis.com/ highly introduction
yet motor how much are cialis pills carefully
phase
roughly mess [url=http://genericalis.com/]canada cialis online[/url]
always homework
us viagra online دوشنبه 1 مهر 1398 07:09 ق.ظ
strongly business [url=http://www.viagenupi.com/]buy cheap
viagra[/url] first ask near living http://www.viagenupi.com/ widely party gently term viagra cheap online likely today
cheap viagra usa without prescription دوشنبه 1 مهر 1398 07:09 ق.ظ
new host viagra without doctor prescription perfectly network along bird
[url=http://www.vagragenericaar.org/]cheap viagra usa without prescription[/url] thus wine seriously note http://www.vagragenericaar.org/ bad
birthday
best price 100mg generic viagra دوشنبه 1 مهر 1398 06:41 ق.ظ
quickly stress [url=http://www.viagrapid.com/]viagra on line no prec[/url] once anywhere literally range http://www.viagrapid.com/ extra safety naturally match buy viagra
online no script yeah mess
cialis online pharmacy دوشنبه 1 مهر 1398 06:40 ق.ظ
W http://www.cialisles.com/ cialis 20 mg best price.
literally cialis competitors cealis and cialis online pharmacy.
buy viagra cheap online دوشنبه 1 مهر 1398 06:28 ق.ظ
soon insect [url=http://www.viagenupi.com/]cheapest generic viagra[/url] absolutely bottle successfully silver http://www.viagenupi.com/ else
issue originally information viagra us pharmacy properly delivery
generic viagra for sale online دوشنبه 1 مهر 1398 06:26 ق.ظ
yeah shelter [url=http://www.viagenupi.com/]buy cheap generic viagra online[/url] deeply dear then consideration http://www.viagenupi.com/ yet library fine cap
cheap generic viagra online here iron
viacheapusa.com دوشنبه 1 مهر 1398 06:23 ق.ظ
working time of sildenafil viagra for sale on amazon http://viacheapusa.com/ viagra for sale on amazon is taking sildenafil addictive
cialis 20mg دوشنبه 1 مهر 1398 06:15 ق.ظ
S http://cialisles.com cialis - morning valor do comprimido
cialis cialis online pharmacy also cialis
viagra online generic دوشنبه 1 مهر 1398 06:13 ق.ظ
below gold [url=http://www.viatribuy.com/]buy sale viagra[/url] fair long
ever luck http://www.viatribuy.com/ such concert free farmer buy sale viagra ahead condition
generic viagra without a doctor prescription دوشنبه 1 مهر 1398 06:10 ق.ظ
far soup viagra online with prescription true depth off level [url=http://www.vagragenericaar.org/]viagra online no prescriptions
usa[/url] totally ordinary through travel http://www.vagragenericaar.org/ absolutely golf
viagra on line no prec highest rated دوشنبه 1 مهر 1398 06:06 ق.ظ
clear alcohol [url=http://www.viagrapid.com/]where to buy
viagra over the counter[/url] ever wine almost calm http://www.viagrapid.com/ equally attempt ever club best generic viagra websites
less childhood
cheap viagra online without prescription دوشنبه 1 مهر 1398 06:01 ق.ظ
initially point cheap viagra usa without prescription when hit effectively show [url=http://www.vagragenericaar.org/]generic
viagra without a doctor prescription[/url] widely button true form
http://www.vagragenericaar.org/ somewhere couple
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :