تبلیغات
. - گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی

دانشجوی علوم قرآنی هستم. تصمیم دارم با درج نگاشته هایم، فرصتی برای نقد و بررسی و اصلاح اندیشه هافراهم آید. باسپاس .

 
گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی
نویسنده : هادی رحیم زاده
تاریخ : شنبه 19 اردیبهشت 1394

بسمه تعالی

امام علی(علیه السلام): بر شما باد بگفتارهاى سنجیده با خرد نه بهر چه روایت شود، همت کم‏خردان جمع روایات است و همت دانشمندان درایت‏ و فهم، هم را دیدار کنید و حدیث را یادآور شوید و اگر نکنید کهنه شود و از دست برود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه ، ج2، ص29)

 

گزارشی از چند کتاب لغت

اخیرا در یکی از مراجعات به کتابخانه دانشکده علوم قرائت تهران از 11 کتاب فرهنگ لغت، واژه عجز مورد بازدید واقع شد که ماحصل هریک به همراه شرح مختصری از شیوه نگارش آنها در ادامه می آید:

1-    العین

مولف: ابوعبدالرحمن خلیل بن احمد فراهیدی(100- 175 هن)

خلیل در العین روش جدیدی را که تا آن زمان در میان عرب متداول نبود ابداع و لغات را براساس آن دسته بندی نمود. خلیل در جمع واژگان بر دو اصل تکیه داشت؛ یکی مخارج حروف و دیگری طبقه بندی واژگان بر پایه محاسبات ریاضی است.

ابن کیسان از مردی از خلیل نقل می کند : به همزه از این جهت آغاز نکردم که در آن نقص و تغییر و حذف رخ می­دهد و با الف شروع نکردم چون در آغاز کلمه نیاید و در اسم و فعل و حرف جز زاید و یا مبدل نیست، و با هاء نیز شروع نکردم چون مهموسه­ی خفیه است و برایش صدایی نیست. پس به جایگاه دوم آمدم که در ان عین و حاء بود و عین را از حاء آشکارتر دیدم و به آن شروع کردم تا در تالیف نیکوتر باشد.

خلیل حروف الفبا را بر اساس ترتیب تصاعدی مخرج آن­ها دسته بندی نموده است، به این صورت که از پایین ترین مخرج که حلق است شروع و به نزدیک ترین ان به لب پایان می دهد. زبان شناسان این دسته بندی را روش الفبایی-آوایی نامیده اند که بصورت زیر است:

ا) ع،ح،ه،خ،غ «حروف حلقی»

2) ق،ک «حروف لهَوی»

3) ج، ش،ض «حروف شجری»

4)ص،س،ز «حروف اَسَلی»

5)ط،د،ت «حروف نطعی»

6)ظ،ذ،ث «حروف لثوی»

7)ر،ل،ن «حروف ذولقی»

8)ف،ب،م «حروف شفوی»

9)و،ا،ی،همزه «حروف جوفی»

خلیل مخارج را بر اساس مخرج در چهار گروه دسته بندی کرد: حلقی(1)، زبانی(2-7)، لبی(8)، هوایی(9)

در کتاب العین به 653 آیه قرآن و 428 مرود از احادیث در توضیح معنای واژه ها استشهاد کرده است.

عجز: أعجزنی فلان اذا عجزت عن طلبه و إدراکه. والعجزُ نقیض الحزم. و عَجَزَ یَعجِزُ عجزا فهو عاجزً ضعیف. قال الأعشی: فذاک و لم یُعجِز من الموت ربَّه.

2-     مقاییس اللغه

مولف: ابی الحسین احمد بن فارس زکریا متوفی 395 ه)

او واژگان را از کتاب همزه آغاز و به کتاب یاء پایان می دهد. آن گاه هرکتاب را به سه باب  ثنائی و رباعی مضاعف، باب ثلاثی اصلی و باب کلمات بیشتر از سه حرف اصلی تقسیم نموده است. حرف دوم را هم بر اساس حروف الفبا شروع کرده است. و ذیل واژه عجز آن چنین آمده:

عجز: العین و الجیم و الزاء اصلانِ صحیحان، یدلُّ احدهما علی الضعف، والاخر علی مؤخَّرالشیء.

3-     الصحاح

مولف: ابونصر اسماعیل بن الحماد الجوهری. تاریخ وفات او دقیقا مشخص نیست.از لغویان قرن چهارم محسوب می شود.

نام اصلی این کتاب «تاج اللغه و صحاح العربیه» و معروف به صحاح است.

بر اساس حرف آخر کلمات و با ترتیب الفبایی تالیف شده. باب را برای حرف آخر و فصل را برای حرف اول برگزید. در باب زا فصل العین چنین آمده است:

والعَجزُ: الضعف. تقول: عَجَزتُ عن کذا.

والاعجازهُ : ما تُعظَّمُ به المرأهُ عجیزتَها.

4-     المفردات فی الفاظ القرآن

مولف: حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (502-425 هجری)

در مقدمه چنین آمده است: نخستین علمی که برای درک و فهم قرآن نیاز داریم و لازم است مورد توجه قرار گیرد، تحقیق در الفاظ مفرد و واژگان قران است.

این کتاب براساس ریشه کلمات قرآن و با ترتیب الفبایی تالیف شده است.

إعجاز: عاجز و ناتوان کردن

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12» ،  وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِی الْکَافِرِینَ«توبه2»، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53»،  إِنَّهُمْ لَا یعْجِزُونَ«انفال59»

5-     مجمع البحرین و مطلع النیرین فی غریب الحدیث و القرآن الشریفین

مولف: فخرالدین بن محمد طریحی ( م 1085)

این کتاب بر اساس ریشه لغات روایی شیعه و با ترتیب الفبایی تالیف شده است. در صفحه 124 چنین آمده"

عجز: ( و ما انتم بمعجزین) [29/22]

الإعجاز : أن یأتی الانسان بشیءٍ یعجزُ خصمه و یقصرُ دونه.

6-     لسان العرب

مولف: ابی الفضل جمال الدین محمدبن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (م. 711ق)

وی در مقدمه لسان العرب، شرافت زبان عربی را به جهت نزول قرآن می داند.

روش ابن منظور در لسان به این صورت است که، حروف زائد واژگان را حذف و حروف اصلی محذوف و عله را اصل خود بازگردانده و شکل مفرد، مذکر و غیر مصغر واژگان را مبنای کار خود قرار داده است. نزدیک به هشتادهزار واژه در آن گرد امده است. در لسان به حدود پنج هزار آیه و بیش از هفت هزار حدیث استشهاد نموده است.

این کتاب بر اساس الفبای حرف آخر کلمات نگاشته شده و دارای 28 باب به تعدا حروف الفبا است. در مجلد الخامس در فصل العین المهمله ذیل عجز چنین آمده است:

عجز: العَجزُ: نقیض الحَزم، عَجَزَ عن الأمر یَعجِزُ و عَجِزَ عجزاً فیهما؛

7-     قاموس قرآن

مولف: سیدعلی اکبر قرشی(1307ش)

این کتاب براساس کلمات قرآن و ترتیب حروف الفبا تالیف شده است.

اعجاز: یعنی عاجز کردن (وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12»)، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53» شما عاجز کننده­ی خدا نیستید و از اراده و فعل او جلوگیری نتوانید کرد.

8-     تاج العروس من جواهرالقاموس

مولف: السید محمد مرتضی بن محمد الحسینی الزبیدی ( متوفی 1205ق )

همان گونه که از نام کتاب«تاج العروس من جواهر القاموس» پیدا استف این کتاب در شرح «قاموس المحیط»فیروز آبادی نوشته شده است. نزدیک 120 هزار لغت در تاج العروس گردآوری شده است.

 بر اساس حرف آخر ریشه کلمه تالیف شده مثلا واژه عجز در باب زا، فصل العین قرار گرفته است. در جلد 15-16 و جزء خامس عشر ذیل کلمه عجز چنین آمده است؛

عجز: (العجز، مثلثه)، العجز ( کَندُس و کَتِف)، خمس لغات، والضم لُغتان فی العَجزُ بمعنی( مؤخَّر الشیءِ، أی آخِره)

9-     التحقیق

مولف: حسن المصطفوی

این کتاب بر اساس ریشه کلمات و ترتیب الفبا تالیف شده است.

عجز: أصلان صحیحان یدلّ احدهما علی الضعف، و الاخر علی مؤخّر الشیء

10-  الفروق فی اللغه

مولف: ابوهلال عسکری( متوفی 395 ه)

در جلد اول صفحه 277 د رتفاوت میان عجز و منع چنین آمده:

تفاوت میان عجز و منع آنست که عجز، مضادّ قدرت است همچون تضاد ناسازگاریها.

عجز به متعلق قدرت وابستگی دارد، البته بطور عکس، در صورتی که منع آن چیزی است که به خطر آن قدرتمند ، از انجام فعل متعذر است. منع با عجز رابطه ای ندارد.

11-  النهایه فی غریب الحدیث و الاثر

مولف:  ابن الاثیر( 544- 606 ه)

بر اساس الفبای حرف آخر کلمه و بعد کلمه دوم ، در باب العین مع الجیم ذیل واژه عجز چنین آمده است:

(عجز) فیه «لاتدبّروا أاعجازَ اُمورٍ قد وَلَّت صدورها»

الاعجازُ جمع عَجزٍ و هو مؤخر الشیء یریدُ بها اواخِرَ الامور، و صدورها أوائلها، یحرِّض علی تدبُّر عواقِب الامور قبل الدخول فیها، و لا تُتبَع عند تَوَلّیها و فواتِها.

 

رحیم زاده

 




::
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
https://www.getjar.com/categories/all-games/action-games/Rules-of-Survival-Cheat-960889 یکشنبه 27 آبان 1397 11:18 ب.ظ
Thank you for your very good information and feedback from you. car dealers san jose
What Equipment is Needed for Sling TV یکشنبه 27 آبان 1397 09:51 ب.ظ
Thanks for some other great post. Where else could anyone
get that kind of information in such a perfect way of writing?
I have a presentation subsequent week, and I am at the look for such info.
What Equipment is Needed for Sling TV یکشنبه 27 آبان 1397 06:32 ب.ظ
This site was... how do I say it? Relevant!! Finally I've found something which helped me.
Thank you!
gewichtsverlust pillen جمعه 25 آبان 1397 11:38 ب.ظ
Hi everyone, it's my first pay a quick visit at this site, and post is truly fruitful designed for me, keep up posting such posts.
Abnehmen Pillen جمعه 25 آبان 1397 11:07 ب.ظ
Heya! I just wanted to ask if you ever have any issues with hackers?
My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing several weeks of hard work due
to no back up. Do you have any methods to protect against hackers?
tabletten zum abnehmen 2018 پنجشنبه 24 آبان 1397 11:41 ب.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the
video to make your point. You obviously know what youre
talking about, why throw away your intelligence on just posting
videos to your site when you could be giving us something enlightening to read?
beste diätpillen test پنجشنبه 24 آبان 1397 07:17 ب.ظ
Hi everyone, it's my first pay a quick visit at this web site, and paragraph is
actually fruitful in favor of me, keep up
posting these content.
die besten diätpillen پنجشنبه 24 آبان 1397 06:18 ب.ظ
My relatives all the time say that I am wasting my time here
at web, however I know I am getting familiarity
every day by reading thes pleasant content.
gibt es pillen Zum Abnehmen پنجشنبه 24 آبان 1397 03:36 ب.ظ
I am genuinely thankful to the owner of this website
who has shared this enormous post at at this time.
Sling TV چهارشنبه 23 آبان 1397 01:11 ب.ظ
My programmer is trying to persuade me to move to .net from PHP.
I have always disliked the idea because of the costs.

But he's tryiong none the less. I've been using Movable-type on various websites for about
a year and am worried about switching to another
platform. I have heard very good things about blogengine.net.
Is there a way I can import all my wordpress posts
into it? Any help would be really appreciated!
What Equipment is Needed for Sling TV چهارشنبه 23 آبان 1397 08:03 ق.ظ
For latest news you have to pay a quick visit
the web and on internet I found this web page as a best web site for newest updates.
Let_me_inform_you_regarding_the_deadpool_cosplay_costumes.D یکشنبه 20 آبان 1397 06:05 ب.ظ
If you desire to take much from this paragraph then you have to apply such methods to
your won webpage.
special alloy China یکشنبه 20 آبان 1397 04:29 ب.ظ
It's an remarkable piece of writing designed for all the web
viewers; they will obtain benefit from it I am sure.
Sling TV یکشنبه 20 آبان 1397 01:27 ب.ظ
Whats up very nice blog!! Man .. Beautiful .. Wonderful ..
I will bookmark your blog and take the feeds additionally?

I'm satisfied to search out so many useful info here in the submit, we
want work out more strategies on this regard, thanks
for sharing. . . . . .
What Equipment is Needed for Sling TV یکشنبه 20 آبان 1397 12:34 ب.ظ
It's truly very difficult in this active life to listen news on Television, so I just use web for that purpose, and
obtain the latest information.
Sling TV شنبه 19 آبان 1397 09:27 ب.ظ
Good day! This is my first visit to your blog!
We are a collection of volunteers and starting a new initiative in a community in the same niche.
Your blog provided us valuable information to work on. You have done
a marvellous job!
womens anime cosplay costumes شنبه 19 آبان 1397 02:33 ق.ظ
Tremendous issues here. I am very happy to see your post. Thank you a lot and
I'm taking a look forward to touch you. Will you please drop me a e-mail?
Make Money in Five Minutes جمعه 18 آبان 1397 06:49 ب.ظ
I needed to thank you for this great read!!
I absolutely loved every little bit of it.
I've got you book marked to check out new things you post…
can you wear eyeliner with lash extensions جمعه 18 آبان 1397 06:34 ب.ظ
Highly descriptive blog, I liked that bit. Will there be
a part 2?
Lose Belly Fat Today جمعه 18 آبان 1397 05:48 ب.ظ
hey there and thank you for your information – I've definitely
picked up anything new from right here. I did however expertise a few
technical points using this website, since I experienced to reload the site many times
previous to I could get it to load correctly. I had been wondering if
your hosting is OK? Not that I am complaining, but sluggish loading
instances times will very frequently affect your placement in google and can damage your high quality score if
advertising and marketing with Adwords. Anyway I'm adding this RSS to my email and can look out
for much more of your respective interesting content. Ensure that you update this again very soon.
special alloy China جمعه 18 آبان 1397 05:38 ب.ظ
Excellent blog right here! Additionally your website quite a bit up fast!
What web host are you using? Can I am getting your affiliate link on your host?

I wish my website loaded up as fast as yours lol
κατασκευή ιστοσελίδων جمعه 18 آبان 1397 03:40 ب.ظ
Hurrah, that's what I was searching for, what a information! pressnt here at this webpage, thanks admin of this web site.
κατασκευή eshop جمعه 18 آبان 1397 07:11 ق.ظ
Do you have a spam issue on this website; I
lso am a blogger, and I was wanting to know your situation; many
of us have developed some nice methods and we are looking to trade strategies with other folks,
please shoot me ann email iff interested.
https://www.keepandshare.com/discuss3/2915/let-me-tell-you-about-the-deadpool-cosplay-costumes جمعه 18 آبان 1397 12:10 ق.ظ
Hello there! Quick question that's entirely off topic.
Do you know how to make your site mobile friendly?

My site looks weird when viewing from my iphone 4. I'm trying to find a theme or plugin that might be able to correct this issue.
If you have any suggestions, please share. Thank you!
rast penisa چهارشنبه 16 آبان 1397 06:08 ب.ظ
Superb post however , I was wanting to know if you could write a litte more on this topic?
I'd be very grateful if you could elaborate a little bit further.
Cheers!
beusamee.iwopop.com چهارشنبه 16 آبان 1397 01:29 ب.ظ
Enjoyed looking through this, very good stuff,
thanks.
pene mas grande چهارشنبه 16 آبان 1397 06:45 ق.ظ
It's actually a great and helpful piece of information.
I am satisfied that you simply shared this helpful information with us.
Please stay us up to date like this. Thanks for sharing.
best false eyelashes سه شنبه 15 آبان 1397 10:26 ب.ظ
I think the admin of this website is actually working hard
in favor of his web page, because here every material
is quality based material.
babe lash extensions سه شنبه 15 آبان 1397 09:58 ب.ظ
I like it whenever people come together and share opinions.
Great website, stick with it!
https://thecoolstudenthottub.tumblr.com/post/179777230548/exactly-how-to-cosplay-deadpool سه شنبه 15 آبان 1397 08:53 ب.ظ
Its like you read my thoughts! You appear to
understand so much approximately this, such as you wrote the ebook in it or something.

I feel that you simply could do with a few % to pressure the message house a little bit, but
instead of that, this is fantastic blog. An excellent read.

I'll definitely be back.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :