تبلیغات
. - گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی

دانشجوی علوم قرآنی هستم. تصمیم دارم با درج نگاشته هایم، فرصتی برای نقد و بررسی و اصلاح اندیشه هافراهم آید. باسپاس .

 
گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی
نویسنده : هادی رحیم زاده
تاریخ : شنبه 19 اردیبهشت 1394

بسمه تعالی

امام علی(علیه السلام): بر شما باد بگفتارهاى سنجیده با خرد نه بهر چه روایت شود، همت کم‏خردان جمع روایات است و همت دانشمندان درایت‏ و فهم، هم را دیدار کنید و حدیث را یادآور شوید و اگر نکنید کهنه شود و از دست برود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه ، ج2، ص29)

 

گزارشی از چند کتاب لغت

اخیرا در یکی از مراجعات به کتابخانه دانشکده علوم قرائت تهران از 11 کتاب فرهنگ لغت، واژه عجز مورد بازدید واقع شد که ماحصل هریک به همراه شرح مختصری از شیوه نگارش آنها در ادامه می آید:

1-    العین

مولف: ابوعبدالرحمن خلیل بن احمد فراهیدی(100- 175 هن)

خلیل در العین روش جدیدی را که تا آن زمان در میان عرب متداول نبود ابداع و لغات را براساس آن دسته بندی نمود. خلیل در جمع واژگان بر دو اصل تکیه داشت؛ یکی مخارج حروف و دیگری طبقه بندی واژگان بر پایه محاسبات ریاضی است.

ابن کیسان از مردی از خلیل نقل می کند : به همزه از این جهت آغاز نکردم که در آن نقص و تغییر و حذف رخ می­دهد و با الف شروع نکردم چون در آغاز کلمه نیاید و در اسم و فعل و حرف جز زاید و یا مبدل نیست، و با هاء نیز شروع نکردم چون مهموسه­ی خفیه است و برایش صدایی نیست. پس به جایگاه دوم آمدم که در ان عین و حاء بود و عین را از حاء آشکارتر دیدم و به آن شروع کردم تا در تالیف نیکوتر باشد.

خلیل حروف الفبا را بر اساس ترتیب تصاعدی مخرج آن­ها دسته بندی نموده است، به این صورت که از پایین ترین مخرج که حلق است شروع و به نزدیک ترین ان به لب پایان می دهد. زبان شناسان این دسته بندی را روش الفبایی-آوایی نامیده اند که بصورت زیر است:

ا) ع،ح،ه،خ،غ «حروف حلقی»

2) ق،ک «حروف لهَوی»

3) ج، ش،ض «حروف شجری»

4)ص،س،ز «حروف اَسَلی»

5)ط،د،ت «حروف نطعی»

6)ظ،ذ،ث «حروف لثوی»

7)ر،ل،ن «حروف ذولقی»

8)ف،ب،م «حروف شفوی»

9)و،ا،ی،همزه «حروف جوفی»

خلیل مخارج را بر اساس مخرج در چهار گروه دسته بندی کرد: حلقی(1)، زبانی(2-7)، لبی(8)، هوایی(9)

در کتاب العین به 653 آیه قرآن و 428 مرود از احادیث در توضیح معنای واژه ها استشهاد کرده است.

عجز: أعجزنی فلان اذا عجزت عن طلبه و إدراکه. والعجزُ نقیض الحزم. و عَجَزَ یَعجِزُ عجزا فهو عاجزً ضعیف. قال الأعشی: فذاک و لم یُعجِز من الموت ربَّه.

2-     مقاییس اللغه

مولف: ابی الحسین احمد بن فارس زکریا متوفی 395 ه)

او واژگان را از کتاب همزه آغاز و به کتاب یاء پایان می دهد. آن گاه هرکتاب را به سه باب  ثنائی و رباعی مضاعف، باب ثلاثی اصلی و باب کلمات بیشتر از سه حرف اصلی تقسیم نموده است. حرف دوم را هم بر اساس حروف الفبا شروع کرده است. و ذیل واژه عجز آن چنین آمده:

عجز: العین و الجیم و الزاء اصلانِ صحیحان، یدلُّ احدهما علی الضعف، والاخر علی مؤخَّرالشیء.

3-     الصحاح

مولف: ابونصر اسماعیل بن الحماد الجوهری. تاریخ وفات او دقیقا مشخص نیست.از لغویان قرن چهارم محسوب می شود.

نام اصلی این کتاب «تاج اللغه و صحاح العربیه» و معروف به صحاح است.

بر اساس حرف آخر کلمات و با ترتیب الفبایی تالیف شده. باب را برای حرف آخر و فصل را برای حرف اول برگزید. در باب زا فصل العین چنین آمده است:

والعَجزُ: الضعف. تقول: عَجَزتُ عن کذا.

والاعجازهُ : ما تُعظَّمُ به المرأهُ عجیزتَها.

4-     المفردات فی الفاظ القرآن

مولف: حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (502-425 هجری)

در مقدمه چنین آمده است: نخستین علمی که برای درک و فهم قرآن نیاز داریم و لازم است مورد توجه قرار گیرد، تحقیق در الفاظ مفرد و واژگان قران است.

این کتاب براساس ریشه کلمات قرآن و با ترتیب الفبایی تالیف شده است.

إعجاز: عاجز و ناتوان کردن

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12» ،  وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِی الْکَافِرِینَ«توبه2»، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53»،  إِنَّهُمْ لَا یعْجِزُونَ«انفال59»

5-     مجمع البحرین و مطلع النیرین فی غریب الحدیث و القرآن الشریفین

مولف: فخرالدین بن محمد طریحی ( م 1085)

این کتاب بر اساس ریشه لغات روایی شیعه و با ترتیب الفبایی تالیف شده است. در صفحه 124 چنین آمده"

عجز: ( و ما انتم بمعجزین) [29/22]

الإعجاز : أن یأتی الانسان بشیءٍ یعجزُ خصمه و یقصرُ دونه.

6-     لسان العرب

مولف: ابی الفضل جمال الدین محمدبن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (م. 711ق)

وی در مقدمه لسان العرب، شرافت زبان عربی را به جهت نزول قرآن می داند.

روش ابن منظور در لسان به این صورت است که، حروف زائد واژگان را حذف و حروف اصلی محذوف و عله را اصل خود بازگردانده و شکل مفرد، مذکر و غیر مصغر واژگان را مبنای کار خود قرار داده است. نزدیک به هشتادهزار واژه در آن گرد امده است. در لسان به حدود پنج هزار آیه و بیش از هفت هزار حدیث استشهاد نموده است.

این کتاب بر اساس الفبای حرف آخر کلمات نگاشته شده و دارای 28 باب به تعدا حروف الفبا است. در مجلد الخامس در فصل العین المهمله ذیل عجز چنین آمده است:

عجز: العَجزُ: نقیض الحَزم، عَجَزَ عن الأمر یَعجِزُ و عَجِزَ عجزاً فیهما؛

7-     قاموس قرآن

مولف: سیدعلی اکبر قرشی(1307ش)

این کتاب براساس کلمات قرآن و ترتیب حروف الفبا تالیف شده است.

اعجاز: یعنی عاجز کردن (وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12»)، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53» شما عاجز کننده­ی خدا نیستید و از اراده و فعل او جلوگیری نتوانید کرد.

8-     تاج العروس من جواهرالقاموس

مولف: السید محمد مرتضی بن محمد الحسینی الزبیدی ( متوفی 1205ق )

همان گونه که از نام کتاب«تاج العروس من جواهر القاموس» پیدا استف این کتاب در شرح «قاموس المحیط»فیروز آبادی نوشته شده است. نزدیک 120 هزار لغت در تاج العروس گردآوری شده است.

 بر اساس حرف آخر ریشه کلمه تالیف شده مثلا واژه عجز در باب زا، فصل العین قرار گرفته است. در جلد 15-16 و جزء خامس عشر ذیل کلمه عجز چنین آمده است؛

عجز: (العجز، مثلثه)، العجز ( کَندُس و کَتِف)، خمس لغات، والضم لُغتان فی العَجزُ بمعنی( مؤخَّر الشیءِ، أی آخِره)

9-     التحقیق

مولف: حسن المصطفوی

این کتاب بر اساس ریشه کلمات و ترتیب الفبا تالیف شده است.

عجز: أصلان صحیحان یدلّ احدهما علی الضعف، و الاخر علی مؤخّر الشیء

10-  الفروق فی اللغه

مولف: ابوهلال عسکری( متوفی 395 ه)

در جلد اول صفحه 277 د رتفاوت میان عجز و منع چنین آمده:

تفاوت میان عجز و منع آنست که عجز، مضادّ قدرت است همچون تضاد ناسازگاریها.

عجز به متعلق قدرت وابستگی دارد، البته بطور عکس، در صورتی که منع آن چیزی است که به خطر آن قدرتمند ، از انجام فعل متعذر است. منع با عجز رابطه ای ندارد.

11-  النهایه فی غریب الحدیث و الاثر

مولف:  ابن الاثیر( 544- 606 ه)

بر اساس الفبای حرف آخر کلمه و بعد کلمه دوم ، در باب العین مع الجیم ذیل واژه عجز چنین آمده است:

(عجز) فیه «لاتدبّروا أاعجازَ اُمورٍ قد وَلَّت صدورها»

الاعجازُ جمع عَجزٍ و هو مؤخر الشیء یریدُ بها اواخِرَ الامور، و صدورها أوائلها، یحرِّض علی تدبُّر عواقِب الامور قبل الدخول فیها، و لا تُتبَع عند تَوَلّیها و فواتِها.

 

رحیم زاده

 




::
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
vtdBleap دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 10:33 ب.ظ
http://1cialisehds.com/ - how to purchase cialis online what happens if a girl takes viagra <a href="http://1cialisehds.com/#">cheap cialis viagra online</a>
bfssniff دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 01:32 ب.ظ
http://xxxcialisgt.com/ - legal cialis online what is tadalafil <a href="http://xxxcialisgt.com/#">best online pharmacy for cialis reviews</a>
hqzgueby دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 11:50 ق.ظ
http://gogogeneric.com/ - is buying generic viagra online safe tadalafil 20 mg <a href="http://gogogeneric.com/#">us pharmacy generic viagra</a>
byhideap دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 04:47 ق.ظ
http://buyviagenonline.com/ - buy viagra without a doctor prescription buy viagra online without prescription <a href="http://buyviagenonline.com/#">buy viagra near me</a>
kklWoomi یکشنبه 1 اردیبهشت 1398 08:16 ب.ظ
http://buycialensf.com/ - buy cialis in india buy cheap purchase uk viagra <a href="http://buycialensf.com/#">buy cialis 5mg</a>
nndextem یکشنبه 1 اردیبهشت 1398 04:50 ب.ظ
http://cialiisensf.com/ - where can i buy cialis online viagra price <a href="http://cialiisensf.com/#">where can i buy cialis cheap</a>
mmiShask یکشنبه 1 اردیبهشت 1398 01:40 ب.ظ
http://pharmcilisa.com/ - buy generic cialis online uk tadalafil dosage <a href="http://pharmcilisa.com/#">is there a generic cialis or viagra</a>
http://www.evreux-nature-environnement.org/v2/node/384 یکشنبه 1 اردیبهشت 1398 10:44 ق.ظ
ブランド時計コピー、ブランド財布コピー、ブランドiphoneケースコピー、ブランドベルトコピー
bbiUrilt جمعه 30 فروردین 1398 05:18 ب.ظ
http://onlineviagriabuy.com/# - online prescriptions for cialis cheapest cialis <a href="http://onlineviagriabuy.com/#">brand cialis online</a>
bbtCoumb جمعه 30 فروردین 1398 03:31 ب.ظ
http://onlineviagenfox.com/# - viagra for sale online usa cialis 20 mg <a href="http://onlineviagenfox.com/#">doctors who prescribe viagra online</a>
byjBleap جمعه 30 فروردین 1398 10:52 ق.ظ
http://canadabuyeds.com/ - where to buy viagra over the counter cheap tadalafil <a href="http://canadabuyeds.com/#">where to buy viagra online</a>
btgViero جمعه 30 فروردین 1398 01:40 ق.ظ
http://buyviagricxr.com/index.html - viagra buy online viagra tablets for sale <a href="http://buyviagricxr.com/index.html">where to buy viagra over the counter</a>
wxzsniff جمعه 30 فروردین 1398 01:07 ق.ظ
http://cheapgogenvia.com/ - buy viagra cheap canada viagra 100mg <a href="http://cheapgogenvia.com/#">viagra for cheap from canada</a>
avtgueby پنجشنبه 29 فروردین 1398 09:19 ب.ظ
http://onlinevirgargeneric.com/# - reputable online pharmacy viagra online order viagra <a href="http://onlinevirgargeneric.com/#">viagra online purchase</a>
badideap پنجشنبه 29 فروردین 1398 02:31 ب.ظ
http://genericvigaria.com/# - when will viagra go generic in us order cialis <a href="http://genericvigaria.com/#">kamagra vs generic viagra</a>
vavWoomi پنجشنبه 29 فروردین 1398 05:50 ق.ظ
http://cheapvirgaraonline.com/# - buy viagra online reviews purchase viagra online <a href="http://cheapvirgaraonline.com/#">buy viagra online overnight delivery</a>
Couple Cams پنجشنبه 29 فروردین 1398 03:28 ق.ظ
Watch live couples having all kinds of naughty fun on cam at http://couplecams.top
vvsextem پنجشنبه 29 فروردین 1398 02:31 ق.ظ
http://genericviragaonline.com/# - does generic viagra work buy tadalafil online <a href="http://genericviragaonline.com/#">generic viagra safe</a>
bgdShask چهارشنبه 28 فروردین 1398 11:19 ب.ظ
http://buyviagaraonline.com/# - where to buy viagra online yahoo answers viagra natural <a href="http://buyviagaraonline.com/#">where can you buy viagra online</a>
mmiUrilt چهارشنبه 28 فروردین 1398 03:27 ب.ظ
http://onlinecilkrd.com/ - cialis buying online buy tadalafil <a href="http://onlinecilkrd.com/">buy cialis soft tabs online</a>
nzwCoumb چهارشنبه 28 فروردین 1398 11:28 ق.ظ
http://buyjeacialonline.com/ - generic cialis cheap online viagra for sale <a href="http://buyjeacialonline.com/">buy real cialis online canada</a>
oloBleap چهارشنبه 28 فروردین 1398 05:25 ق.ظ
http://cheapciljrd.com/ - cheap rx cialis cialis sale <a href="http://cheapciljrd.com/">purchase cheap cialis soft tabs</a>
hhaViero سه شنبه 27 فروردین 1398 09:28 ب.ظ
http://genericcilaken.com/ - tadalafil generic cialis 20 mg cialis tadalafil <a href="http://genericcilaken.com/">cialis 40 mg generic</a>
bdxsniff سه شنبه 27 فروردین 1398 08:28 ب.ظ
http://buycildjea.com/ - best place to buy cialis online no prescription discount viagra <a href="http://buycildjea.com/">buy cialis pills</a>
gttgueby سه شنبه 27 فروردین 1398 06:57 ب.ظ
http://greengenericjen.com/ - does walmart have generic viagra tadalafil 20mg <a href="http://greengenericjen.com/">is there a generic viagra pill</a>
qfuideap سه شنبه 27 فروردین 1398 12:03 ب.ظ
[url=http://onlinesslviaqra.com/]where can i buy viagra online safely[/url] viagra 50mg <a href="http://onlinesslviaqra.com/">buy viagra online canada</a>
mmoWoomi سه شنبه 27 فروردین 1398 03:36 ق.ظ
[url=http://genericjojos.com/]generic viagra in canada[/url] viagra brands <a href="http://genericjojos.com/">is there a generic viagra</a>
lllextem سه شنبه 27 فروردین 1398 12:01 ق.ظ
[url=http://cheapnowaaaa.com/]cheap generic viagra mexico[/url] 100mg viagra <a href="http://cheapnowaaaa.com/">cheap viagra usa</a>
nitShask دوشنبه 26 فروردین 1398 08:46 ب.ظ
[url=http://onlinewwwmen.com/]buying viagra online safely[/url] tadalafil <a href="http://onlinewwwmen.com/">online viagra reviews</a>
bfsUrilt دوشنبه 26 فروردین 1398 11:53 ق.ظ
[url=http://vigraformen.com/]when does viagra go generic[/url] cheapest cialis <a href="http://vigraformen.com/">generic viagra india</a>
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :